top of page

MUHASEBENİN TANIMI VE FONKSİYONLARI

Muhasebe kavramı; toplumun en küçük birimi olan aileden şirket ve holdinglere kadar herkesi çok yakından ilgilendirmektedir. Basit anlamda muhasebe hesap tutma anlamına gelmektedir. Her ailenin belirli gelirleri ve yapılması gereken giderleri vardır. Her ailenin gelirlerinin en verimli şekilde harcanması ve tasarruf sağlamak önemli amaçları arasında yer almaktadır. Gelir ve gider denkliğini sağlamak için yapılan hesaplamalar küçük çapta muhasebe işlemi yapılmasını gerektirir. Büyük işletmelerde yapılan gelir, gider, alım, satım işlemleri aileye göre geniş çaplıdır. Bir aile kendi muhasebesine yön verebilirken işletmeler ise profesyonel yardıma gereksinim duyar. Bu aşamada muhasebe meslek mensupları hizmet sunmaya başlarlar. Varlık işletmenin sahip olduğu tüm değerleri, kaynak ise varlıkları elde edebilmek için katladığı borçları ifade etmektedir.

1.Muhasebenin Tanımı

Muhasebe; para ile ifade edilen mali nitelikteki işlemleri ve olayları kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, raporlayan ve sonuçları yorumlayan bilim dalıdır şeklinde tanımlanabilir.

Muhasebe, “işletmelerin varlıklarının ve kaynaklarının oluşumunu, bunların kullanılma biçimini, işletmelerin yaptığı işlemler sonucunda bu varlıklardaki ve kaynaklardaki değişmeleri, işletmelerin mali durumlarını açıklayacak bilgileri sağlayan ve bu bilgileri ilgili kişi ve kurumlara ileten bir bilgi sistemi ile oluşmaktadır. Muhasebe sadece kar amacı ile kurulan işletmelerle ilgili değil, kar amacı gütmeyen yani topluma fayda için hizmet veren tüm kuruluşlar için de geçerlidir. Bu yüzden işletmeler denilirken tüm kuruluşları kapsamaktadır. Ama genelde muhasebe sistemi kar amacı güden işletmeler için daha da önemlidir”.

Amerikan Muhasebeciler Enstitüsüne göre muhasebe; “kayıt tutma, sınıflandırma, özetleme tekniğidir ve mali nitelikteki olayların, işlemlerin ve sonuçların yorumlanması olarak tanımlanabilir”.

Yukarıda yapılan muhasebe tanımlarına göre muhasebenin iki temel işlevi bulunmaktadır. Birinci işlevi; para ile ifade edilen mali nitelikteki işlemlere ve olaylara ait bilgileri kaydetmek, belirli ve anlamlı bir şekilde sınıflandırmak ve mali raporlar şeklinde özetlemektir. İkinci işlevi ise analiz ve yorumdur. Mali işlemlere ait bilgilerin kaydedilmesi, sınıflandırılması ve özetlenmesi tek başına yeterli değildir. Bu bilgilerin işletme içi ve dışı kullanıcılara fayda sağlayabilmesi için analiz edilmesi, yorumlanması ve kullanıcılara verilmesi gerekmektedir. İşletmenin yapmış olduğu faaliyetlere ait sonuçların ve mali durumunun analiz edilmesi ve yorumlanması; raporlar ve tablolar şeklinde özetlenen bilgilerinin ve faaliyet sonuçlarının detaylı olarak açıklanmasıdır. Örneğin satışlar ile satışların karı ve maliyeti bilgilerinin arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır.  

Son yıllarda teknolojide yaşanan gelişmelere bağlı olarak yukarıda muhasebe tanımlarında yer alan işletmelerin mali nitelikli olaylara ait bilgi ve belgelerin toplanması, kaydedilmesi, sınıflandırılması, özetlenmesi ve faaliyet sonuçlarının ve mali durumunun yorumlanması bilgi teknolojileri aracılığıyla yapılmaktadır.

2. Muhasebenin Fonksiyonları

Muhasebenin işlevini yerine getirebilmesi için belirli görevleri bulunmaktadır. Bu görevlere muhasebenin fonksiyonları denir. Muhasebenin fonksiyonlarını kaydetme, sınıflandırma, özetleme ve raporlama olarak dört ana grupta toplayabiliriz.

2.1. Kaydetme Fonksiyonu

Mali işlemleri belgelere dayanarak muhasebe sistemine göre muhasebe defterlerine kayıt yapılması aşamasıdır. Muhasebenin en önemli ve ilk fonksiyonudur. Muhasebe de kayıtlar doğru ve düzgün tutulmadan diğer fonksiyonların da bir anlamı kalmaz. Yapılan her işlem muhasebe sistemi içinde ilk olarak kayıt yapılmak zorundadır. Bu kayıtlarda belgelere dayandırılarak yapılır. Muhasebe sisteminde iki tür kayıt yöntemi vardır. Tek taraflı kayıt ve çift taraflı kayıt. Çift taraflı kayıt sisteminde muhasebe kayıtları yevmiye defterine kayıt yapılır.

2.2. Sınıflandırma Fonksiyonu

Kaydedilen bilgiler belirli zaman aralıklarında derlenip niteliklerine göre gruplara ayrılır. Böylece farklı nitelikteki ve gruplardaki işlemleri birbirleri ile karıştırmadan farklı sınıflarda incelenebilir. Sınıflandırma işlemleri muhasebe sistemi dâhilinde muhasebe defterlerinden büyük defterlere (defteri kebir) yapılmaktadır.

2.3. Özetleme Fonksiyonu

Sınıflandırılan işlemler dönem sonlarında toplanarak daha kolay sonuçlar çıkarabilmek ve yapılan kayıtların kontrolünü sağlamak için özetlenir. Dönem sonlarında işletmeler yüzlerce belki binlerce işlem yapmış olurlar. Bu işlemeleri teker teker incelemek çok uzun zaman alacağından, aynı nitelikteki işlemleri özetleyerek görmek kişilere daha fazla yarar sağlamaktadır. Muhasebe sisteminde özetleme fonksiyonu muhasebe tablolarından mizan kullanılarak yapılır.

2.4. Raporlama Fonksiyonu 

En son olarak raporlama fonksiyonunda kaydedilen, sınıflandırılan ve özetlenen işlemler mali tablolar aracılığı ile sonuç aşamasına gelir. Bu sonuç aşaması da raporlama dır. Raporlama muhasebe sisteminin en son aşaması ve yorum yapma aşamasıdır. Muhasebenin en önemli fonksiyonlarındandır. Raporlarda işletmelerin her türlü sonuçları ortaya çıkarılarak işletme hakkında bilgiler ve yorumlar yapılmaktadır. İşletme bu raporlar sayesinde geleceğine dair karar vermekte ve yeni kararlar almaktadır. Raporlama aşamasında muhasebe tabloları kullanılır ve bu tabloların en önemlileri bilanço ve gelir tablosu dur.

Kaydedilen, sınıflandırılan, özetlenen, analiz edilen ve yorumlanan işlem ve olaylar ile ilgili veriler, işletme ile ilgisi bulunan kişi ve kuruluşlara bilgilendirme amacı ile sunulur. Bilgilerin herkesin anlayacağı evrensel bir dil ile sunulması gerekir. İşletmenin bilgileri ile ilgilenen kişi ve kuruluşların ilgi nedenleri birbirinden farklıdır.

bottom of page